اثرات زخم تنبیه روی روان کودک

تربیت فرزندان بزرگ ترین دغدغه والدین است؛ چرا که شخصیت و رفتار انسان ها به اندازه زیادی می تواند موفقیت آنها را در آینده تضمین کند. درواقع تربیت صحیح یکی از بزرگ ترین کمک های والدین به فرزندانشان است. همه پدر و مادرها می خواهند در قبال فرزندشان بهترین راه تربیتی را پیش بگیرند و خطاهای خود را کاهش دهند و کمتر دچار اشتباه شوند.

تنبیه یکی از روش های تربیتی است و بعضی اوقات والدین بدون این که بخواهند آن را به کار می گیرند و بدون آگاهی از تاثیرات آن، فرزندان خود را تنبیه می کنند. گاهی نیز پیش می آید والدین با این که می دانند تنبیه اثرات خوبی بر فرزند آنها ندارد، به طور ناخودآگاه آنها را تنبیه می کنند. شاید دانستن برخی حقایق و اطلاعات راجع به تنبیه و آثار آن بر فرزندتان بتواند به شما در انتخاب روشی بهتر در تربیت فرزندتان کمک کند.

 

تنبیه چیست و چگونه عمل می کند؟

تنبیه، محرک آزاردهنده ای است که اگر پس از رفتار خاصی اعمال شود، احتمال وقوع آن رفتار را به طور موقت کاهش می دهد. ما به طور ناخودآگاه از چیزهایی که آزارمان می دهد، دوری کنیم و رفتارهایی را که موجب می شوند در موقعیتی خاص تنبیه شویم، انجام نمی دهیم. اما مساله ای که در تنبیه وجود دارد، اثر موقتی آن است. یعنی تا وقتی محرک آزاردهنده وجود دارد، فرد از رفتار مورد نظر خودداری می کند و به احتمال زیاد، دوباره و در موقعیتی دیگر به آن رفتار روی می آورد.

تمام رفتارهای ما برای این که تثبیت شوند به یادگیری و تمرین احتیاج دارند و همچنین یک مشوق برای ایجاد انگیزه که آن رفتار را دوباره تکرار کنیم؛ همچنین برای این که رفتاری تثبیت نشود اولا باید تکرار نگردد و ثانیا انگیزه ای منفی وجود داشته باشد تا ما آن رفتار را انجام ندهیم.

در واقع تنبیه، انگیزه منفی موقتی است. با این تعاریف می توان گفت ما تقریبا برای همه رفتارهایمان انگیزه و مشوق داریم، پس اگر کودکی رفتار بدی را تکرار می کند نشان می دهد برای آن کار یک انگیزه دارد. حال اگر ما او را تنبیه کنیم ۲ حالت وجود دارد. یا از ادامه دادن به آن رفتار به طور موقت خودداری می کند یا به آن ادامه می دهد. اگر رفتار خود را تکرار نکرد، نشانگر این است که تنبیه شما و در واقع انگیزه منفی بزرگ تر از مشوق آن کار زشت بوده است، اما اگر کودک به کار زشت خود ادامه داد، بدانید مشوق بزرگ تری برای آن کار دارد.

بیشتر والدین دوست دارند فرزندانی از هر نظر کامل داشته باشند و بخصوص روی رفتار و تربیت فرزندان خود حساس اند. برای همین است که وقتی رفتار بدی از فرزندشان سر می زند او را تنبیه می کنند؛ اما آیا تنبیه کردن می تواند والدین را به هدفشان برساند؟

 

اثرات تنبیه بر کودک

همان طور که گفتیم اثر تنبیه بر رفتار موقتی است و نمی تواند برای همیشه رفتاری را از میان ببرد؛ اما غیر از آن، تنبیه اثرات بدی روی کودک می گذارد.

 -۱ رابطه والد فرزند: اولین تاثیری که تنبیه می گذارد روی رابطه والدین که تنبیه می کند و فرزندش است. پس از تنبیه این رابطه خدشه دار می شود و هر چه کیفیت و کمیت تنبیه شدیدتر باشد، این رابطه بیشتر از بین می رود و تبدیل به خصومت می شود.

 -۲ اثر گذاری روانی: تنبیه کردن، اعتماد به نفس کودک را هدف می گیرد و گاهی باعث ایجاد احساس گناه شدید در او می شود . احساس خشم و پرخاشگری در این کودکان بیشتر است و گاهی به نفرت از تنبیه کننده می انجامد و اختلالاتی از قبیل شب ادراری، افسردگی، وسواس، اختلال در اشتها و خواب و... در کمین این کودکان است. در بهترین حالت، تنبیه به بچه ها دروغگویی و انداختن گناه به گردن دیگران و تمارض کردن را یاد می دهد.

 -۳ افت تحصیلی و کندذهنی: تنبیه باعث می شود بچه ها کمتر خود و توانایی هایشان را باور داشته باشند و عزت نفس شان پایین می آید و با توجه به احتمال بروز اختلالاتی در تمرکز و نبود انگیزه به احتمال زیاد افت تحصیلی و عدم پیشرفت در مدرسه در انتظار این کودکان است.

 -۴ سرخوردگی تا آخر عمر: چون این کودکان همیشه در معرض سرزنش والدین خود قرار داشته اند، احتمال دارد افرادی سرخورده و گوشه گیر بار بیایند و احساس سرخوردگی و این که موجودی به درد نخور هستند، همیشه با آنها باشد و آنها را آزار بدهد.

 -۵ پناه بردن به دیگران: این بچه ها به خاطر این که از طرف خانواده خود حداقل در ظاهرمورد پذیرش قرار نمی گیرند بسرعت جذب افرادی می شوند که از آنها تعریف کنند یا آنها را بپذیرند و همیشه ازاین که حرف های خود را به والدینشان بزنند، می ترسند و به افراد دیگر پناه می برند.

دقت کنید که بدترین تنبیه، نوع بدنی آن است و بیشترین عوارض را دارد و انواع دیگر تنبیه نیز هر کدام به نوبه خود می توانند یک یا چند اثر منفی داشته باشند. در مواردی نیز ممکن است از همه انسان ها متنفر شوند و نتوانند روابطی خوب با دیگران برقرار کنند.

 

در برابر رفتارهای بد چه کنیم؟

بسیاری از والدین می خواهند بدانند اگر قرار است دربرابر رفتارهای بد فرزندشان او را تنبیه نکنند، باید چه رفتار و عکس العملی در برابر او داشته باشند. اول از همه باید یادتان باشد که شما می خواهید رفتارهای نامطلوب را از خزانه رفتاری فرزندتان پاک کنید نه این که آن را در ظاهر از بین ببرید؛ طوری که فرزندتان در حضور شما از آن رفتار اجتناب کند و وقتی شما که در واقع عامل تنبیه کننده هستید، نبودید دوباره آن رفتار را از سر بگیرد. برای این که این اتفاق نیفتد، چند راهکار به شما می دهیم:

دنبال راه حل باشید. به جای این که مدام نهی کنید، به فرزند خود پیشنهاد دهید و کمکش کنید. برای مثال در مورد کودکی که روی دیوارها خط خطی می کند و از این کار لذت می برد، به جای تنبیه فضایی از دیوار را کاغذ بچسبانید و از او بخواهید روی آن قسمت نقاشی کند نه این که مدادهایش را از او بگیرید و او را از نقاشی کردن باز دارید.

سن کودک را در نظر داشته باشید. فرزند شما چندین سال از شما کوچک تر است. گاهی اوقات والدین از یک بچه ۳ ساله توقع دارند که مانند خودشان رفتار کند. پس همیشه سطح توقعات خود را از فرزندتان متعادل کنید.

منشأ رفتارهای نامطلوب را بیابید. شاید جالب باشد که بدانید اکثر رفتارهای نامطلوب بچه ها از مشاهداتی است که از رفتار والدین خود داشته اند. پس به رفتار خود و کسانی که کودک با آنها ارتباط دارد دقت کنید تا بفهمید فرزندتان برای چه این رفتار را انجام می دهد.

بی تفاوت باشید. گاهی لازم است در برابر برخی رفتارها بی تفاوت بود. حتما دیده اید بچه ها بعد از این که کار خطایی می کنند، بسرعت به والدین خود نگاه می کنند و عکس العمل آنها را جویا می شوند. این نشان می دهد آنها می دانند کار خطایی کرده اند و گاهی برای جلب توجه آنها دست به این اعمال می زنند. پس در برابر رفتارهای ناپسند کودکان خرد سال بی تفاوت باشید و منشا رفتار را از بین ببرید.

احترام ها را حفظ کنید. اگر فرزند شما یاد بگیرد در برابر فریاد های شما فریاد بزند یا در برابر تنبیه شما او نیز به شما اعتراض کند، در آینده نیز به شما بی احترامی خواهد کرد. پس حریم ها را بین خود و فرزندتان حفظ کنید.

با فرزند خود همیشه دوست باشید. تا به حال شده شما دوستتان را به خاطر کاری تنبیه بدنی کرده باشید یا سرش داد بکشید و سرزنشش کنید؟ شما برای این که دوستتان را متوجه کار اشتباهش کنید با احتیاط و دوستانه به او توضیح می دهید که کارش اشتباه است و هیچ گاه تند برخورد نمی کنید. پس با فرزند خود نیز چنین باشید و بگذارید همیشه بهترین دوستش بمانید و با شما راحت باشد.

از روان شناس کمک بخواهید. اگر با هر ترفندی نتوانستید رفتاری را در کودکتان از بین ببرید و نگران رفتار و اعمال او بودید، از یک مشاور و روان شناس کمک بخواهید تا شما را راهنمایی کند و شما بتوانید با کمترین آسیب رفتارهای فرزندتان را مطلوب کنید.

هرگاه خواستید فرزندتان را تنبیه کنید، یاد دوران کودکی خود و والدین خودتان بیفتید و احساس کودکتان را درک کنید تا یادتان بیاید تنبیه تاثیرات منفی زیادی دارد.

 

تنظیم و گردآوری : سمیه السادت علوی 

منبع: www.aftab. ir