ويژگي هاي روز عرفه و فلسفه پيدايش آن


   مقاله حاضر نگاهي است اجمالي به ويژگي هاي روز عرفه و فلسفه پيدايش آن. در اين مقاله با استناد به آيات و روايات به اهميت اين روز نيز اشاراتي شده که باهم آن را مي خوانيم؛

قرآن کريم براي ارتباط بيشتر بندگان با مبدا هستي از شيوه هاي مختلفي بهره مي گيرد. از جمله اين شيوه ها تعيين زمان ها و مکان هاي خاصي براي نزديک شدن بيشتر به درگاه حضرت حق مي باشد. در سوره ابراهيم(ع) آيه 5 از زمان هاي ويژه عبادت خدا با عبارت "ايام الله" ياد مي کند؛ "ايام الله را به آنان يادآوري نما." ايام الله تمام روزهايي است که داراي عظمتي در تاريخ زندگي بشر است. مقصود از ايام الله زمان هايي است که امر خدا و آيات وحدانيت و سلطنت او ظاهر شده و يا ظاهر مي شود. ممکن است ايام ظهور رحمت و نعمت الهي جز اين ايام بوده باشد.(1)

و نيز هر روز که يکي از فرمان هاي خدا در آن،چنان درخشيده که بقيه امور را تحت الشعاع خود قرار داده از ايام الله است هر روز که فصل تازه اي در زندگي انسان ها گشوده و درس عبرتي به آنها داده و ظهور و قيام پيامبري در آن بوده و يا طاغوت و فرعون گردنکشي در آن به قعر دره نيستي فرستاده شده خلاصه هر روز که حق و عدالتي برپا شده و ظلم و بدعتي خاموش گشته، همه آنها از ايام الله است.

چنانکه در ادامه آيه مي فرمايد: در همه ايام الله آيات و نشانه هايي است براي هر انسان شکيبا و پراستقامت و شکرگزار(2.) روز عرفه نيز مي تواند روز پيروزي انسان بر طاغوت نفس و نقطه درخشاني درتاريخ زندگي هر فردي باشد. روز عرفه روز تحول دروني و انقلاب معنوي با آن همه مزايا و ويژگي هاي ارزشمند براي هر مسلمان بيدار و آگاه است.روز عرفه از مصاديق بارز "ايام الله" است که در آن روز زمينه ها و مقدمات بيشتري براي رهيابي انسان به سوي کمال و سعادت وجود دارد. آمرزش گناهان، قبولي طاعات، آشنايي بيشتر با معارف اسلامي، تفکر و تامل در گذشته و آينده، برآورده شدن حاجات و توجه ويژه خداوند متعال به بندگان از جمله آنهاست.

آنچه از روايات و دعاهاي اهل بيت(ع) در اين روز به دست مي آيد نشانگر آن است که پروردگار هستي اين روز را براي مناجات خود انتخاب کرده و نعمت هاي مادي و معنوي خود را در يوم الله عرفه بر بندگانش ارزاني داشته است. امام صادق(ع) در يکي از روايات مي فرمايد: هرکس در اين روز قبل از رفتن به مراسم دعاي عرفه در زير آسمان دو رکعت نماز بخواند و در پيشگاه خداوند متعال به تمامي گناهان و خطاهاي خود اعتراف نموده و حقيقتا از درگاه پروردگارش پوزش طلبد، خداوند متعال آنچه را که براي اهل عرفات مقدر نموده به او نيز عطا مي کند و تمام گناهان وي را مي آمرزد.(3)

از عرفه تا عرفات

در روز عرفه اولين حرکت حاجيان در سرزمين وحي بعد از احرام با توقف در صحراي عرفات آغاز مي شود.

آنان وظيفه دارند که از اذان ظهر روز نهم ماه ذي الحجه تا وقت نماز مغرب در آن بيابان توقف کرده و به ذکر و دعا و تفکر و نيايش بپردازند.

عرفات به مساحت 18 کيلومترمربع در شرق مکه و در ميان راه طائف و مکه قرار دارد. اين بيابان به وسيله کوه هايي که به شکل نيم دايره در اطرافش قرار دارد مشخص شده است.(4)

خداوند متعال در اين مورد مي فرمايد: "هرگاه مي خواهيد از بيابان عرفات کوچ کنيد خداوند را در مشعرالحرام ياد کنيد، او را به ياد آريد همان طور که شما را هدايت کرد گرچه شما قبل از آن از گمراهان بوديد."(بقره / 198)

درباره نامگذاري اين صحرا به عرفات نکاتي گفته شده که برخي عبارتند از: آدم و حوا همديگر را در اين ناحيه شناختند، اعمال حج به آدم يا ابراهيم(ع) در صحراي عرفه شناسانده شد و حاجيان همديگر را در اين ناحيه بيشتر مي شناسند.

ابن عباس در مورد نامگذاري روز عرفه مي گويد: وقتي حضرت ابراهيم(ع) در خواب ديد که پسرش اسماعيل را در راه خدا قرباني مي کند تمام آن روز در انديشه بود که آيا اين خواب از جانب خداست يا نه؟

تا اينکه دوباره در شب دوم خواب را ديد چون صبح شد مطمئن گرديد که اين دستور از سوي خداست و آن روز عرفه بود.

نیایش در عرفه

از ويژگي هاي روز عرفه دعا و نيايش به درگاه ربوبي است. پيشوايان معصوم(ع) با استفاده از موقعيت معنوي روز عرفه، مردم را به راز و نياز و تقويت پيوند با سرچشمه کمالات ترغيب و تشويق مي کردند چرا که اساس شخصيت حقيقي انسان و ارزش او به اندازه ارتباطش با خداوند متعال تعيين مي شود. قرآن مي فرمايد: "اي پيامبر بگو، پروردگارم براي شما ارزشي قائل نيست اگر دعاي شما نباشد."(فرقان / 77)

امام حسين(ع) با استفاده از فضاي معنوي روز عرفه در صحراي عرفات و در دامنه کوه جبل الرحمه مناجات زيباي خود را زمزمه کرده و آواي ملکوتي اش نه تنها در ميان حاجيان خانه خدا در صحراي عرفات طنين انداز بود بلکه آن نيايش هاي عاشقانه در طول تاريخ، دل هاي مشتاق را تحت تاثير قرار داده است. آن حضرت در فرازي از دعا مي فرمايد: پروردگارا، تفکر من در آثار و نشانه هاي تو موجب دوري ديدار مي گردد پس مرا به خدمتي وادار که با تو پيوندم دهد، چگونه بر وجود تو به چيزي استدلال شود که در وجودش به تو نياز دارد؟

آيا غير تو را ظهوري است که براي تو نيست و غير تو آن قدر آشکار است تا تو را آشکارتر کند؟ معبودا! کي بوده اي که نيازمند دليلي باشي تا برتو دلالت کند و کي دور بوده اي تا آزار ما را به تو بر ساند؟!

روز عرفه فرصتي استثنايي در هر سال است که بايد از لحظات آن در تقويت رابطه با خداوند استفاده نمود.

بهترین عمل در روز عرفه

بهترين عملي که مي توان در روز عرفه انجام داد و به بهر ه هاي فراوان معنوي دست يافت، حضور در کنار مرقد مطهر حضرت امام حسين(ع) است. "بشير دهان" روزي به حضور حضرت صادق(ع) آمده و عرضه داشت: مولاي من! من گاهي نمي توانم در روز عرفه در عرفات حضور يابم، به اين جهت تلاش مي کنم تا خود را در روز عرفه به کربلابرسانم و امام حسين را زيارت کنم.

 پيشواي ششم فرمود: آفرين بر تو اي بشير! اگر شخصي در روز عرفه با شناخت و معرفت کامل به مقام امام حسين(ع) به زيارت کربلابرود پاداش هزار حج و هزار عمره قبول شده و هزار غزوه که در کنار پيامبر يا امام عادل به جهاد پرداخته باشد برايش منظور مي شود.

 وقتي بشير از اين همه ثواب تعجب کرد امام صادق(ع) فرمود: اي بشير ! مطمئن باش هرگاه يکي از اهل ايمان در روز عرفه به کنار قبر امام حسين بيايد و با آب فرات غسل کند و آنگاه که به زيارت حضرت سيدالشهدا(ع) بپردازد به تعداد هر قدمي که به سوي حرم امام حسين بر مي دارد برايش ثواب يک حج کامل مي نويسند.(8)